Na het gereedkomen van de ARMAC (1956), de laatste computer gebouwd door het Mathematisch Centrum (MC), besloot men de interne MC-werkgroep op te heffen en de activiteiten op het gebied van computerontwikkeling te staken. Deze activiteiten hadden inmiddels zulke vormen aangenomen dat plannen voor de oprichting van een zelfstandig opererende onderneming die zich primair zou richten op de ontwikkeling en fabricage van computers levensvatbaar werden geacht.

Een partner werd er gevonden in de Nillmij, een verzekeraar die het belang en de potentie van een Nederlandse computerindustrie inzag en tevens durfde te investeren in zo'n risicovolle onderneming. Dit unieke samenwerkingsverband leidde in 1956 tot de oprichting van N.V. Electrologica, het eerste Nederlandse bedrijf dat zich specifiek met computers zou gaan bezighouden. Het merendeel van de voormalige MC-werkgroep trad, over de periode van een aantal jaren, in dienst bij Electrologica en de drie mannen van het eerste uur die bij het MC met zo veel enthousiasme waren begonnen met het ontwikkelen van computers, A. van Wijngaarden, B.J. Loopstra en C.S. Scholten, zouden samen met J. Engelfriet (Nillmij) tot op het laatste moment de drijvende kracht achter Electrologica vormen.

Console van de Electrologica X1, 1958

De X1, in 1958 door Electrologica op de markt gebracht, is werkelijk revolutionair te noemen. Zo had de machine een schitterende instructieset meegekregen en was het de eerste machine op de markt die uitsluitend gebruikmaakte van halfgeleider logica (o.a. germanium transistoren). Daarnaast had E.W. Dijkstra een ingenieus ingreepsysteem voor de X1 ontworpen dat bestond uit een eenvoudige maar buitengewoon efficiente methode voor asynchrone in-/uitvoer afhandeling zodat het systeem niet hoefde te wachten op de relatief langzame randapparaten.

Door zijn uitmuntende prestaties en elegante ontwerp kan de X1 gerekend worden tot een van de beste wetenschappelijke machines van zijn tijd. Het mag dan ook geen wonder heten dat het een succesvolle machine was waarvan in totaal meer dan 30 installaties werden verkocht in binnen- en buitenland.

Voor gebruik op de X1 van het MC werd door E.W. Dijkstra en J.A. Zonneveld een ALGOL60 vertaler (compiler) geschreven. Het was een waar kunststukje, beide heren hadden het voor elkaar gekregen om binnen het tijdsbestek van enkele maanden de eerste bruikbare ALGOL60 compiler ter wereld aan het MC te presenteren. ALGOL60 legde de basis voor latere talen als C, C++ en Java.

Electrologica X8, 1964

oh wat een X8 oh wat een X8 wat stalen kasten op een rij een console zit er ook nog bij de lezer is zijn grote kracht zo's onze X8. oh wat een X8 oh wat een X8 hij's snel en langzaam tegelijk als i stuk is een oud lijk machien waar iedereen om lacht 't is onze X8. ------ Overgenomen uit het liederenboekje uitgegeven ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Mathematisch Centrum (1971)

In 1963 kondigde Electrologica de X8 aan, de volgende stap in de ontwikkeling van de X-serie. De X8 was een stuk sneller dan de X1 en voorzien van een aantal inventieve snufjes. Zo beschikte deze machine o.a. over stack en memory management support, floating point hardware, een klok en een periferie processor genaamd CHARON (Centraal Hulporgaan Autonome Regeling Overdracht Nevenapparatuur) die parallel aan de centrale processor de randapparaten bestuurde. CHARON maakte gebruik van microprogrammering en was waarschijnlijk de eerste processor die dit concept implementeerde. Net als zijn voorganger bleek de X8 een redelijk succesvolle machine.

Na dit laatste succes(je) heeft Electrologica nog geprobeerd enkele uitgeklede X8 varianten op de markt te brengen (X2 t/m X5), maar hier bleek nauwelijks vraag naar te bestaan. Sterke concurrentie en stijgende ontwikkelingskosten dwongen Electrologica op zoek te gaan naar een nieuwe partner. Een geschikte partner werd nooit gevonden en uiteindelijk kocht Philips, na een mislukte poging tot samenwerking, het noodleidende Electrologica in 1968 op en werden de meeste facaliteiten en werknemers geintegreerd in het Philips-Electrologica concern. Hiermee viel het doek voor N.V. Electrologica en de X-serie, een traditie die was begonnen bij het MC en krap 20 jaren had geduurd.

03/2009